Podstawowe procesy decyzyjne w Wielkiej Brytanii i zarządzanie polityczne – Irlandia Północna (moduł 2C)

O tym module

Moduł 2 został otwarty 31 sierpnia 2022 roku i jest podzielony na części. Po pierwsze, przyjrzy się podstawowym sprawom zarządzania politycznego i administracyjnego oraz procesowi decyzyjnemu w Zjednoczonym Królestwie. Obejmie wstępną reakcję, podejmowanie decyzji przez rząd centralny, wydajność służby politycznej i cywilnej, a także skuteczność relacji z rządami w zdecentralizowanych administracjach oraz sektorach lokalnych i wolontariackich. Moduł 2 oceni również podejmowanie decyzji dotyczących środków niefarmaceutycznych oraz czynników, które przyczyniły się do ich wdrożenia.

Moduły 2A, B i C będą dotyczyć strategicznych i nadrzędnych kwestii z perspektywy Szkocji, Walii i Irlandii Północnej. Będą one traktowane jako indywidualnie odrębne moduły, a ich wysłuchania publiczne będą odbywać się w krajach, których dotyczą.

Zakończono już proces składania wniosków o zostanie głównym uczestnikiem modułu 2, 2A, 2B i 2C.

W ramach modułu 2C odbyło się pierwsze przesłuchanie wstępne w dniu 2 listopada 2022 r., a kolejne przesłuchania wstępne w 2023 r., a przesłuchania dowodowe zakończyły się w dniu 16 maja 2024 r.

Dzisiaj opublikowałem mój drugi raport. Jest on kontynuacją dochodzenia w sprawie reakcji czterech rządów Wielkiej Brytanii na pandemię COVID-19.

Na początku 2020 roku COVID-19 był nowym, śmiertelnym wirusem, który szybko rozprzestrzeniał się po całym kraju. Wszystkie cztery rządy nie doceniły skali zagrożenia ani pilności reakcji, jakiej wymagał.

Kiedy politycy i administratorzy w rządzie Wielkiej Brytanii oraz w administracjach zdecentralizowanych uświadomili sobie skalę zagrożenia, stanęli przed niełatwym wyborem, jak zareagować. Niezależnie od podjętej decyzji, często nie było ona prawidłowa ani nie przynosiła dobrych rezultatów. Musieli również podejmować decyzje w warunkach skrajnej presji. Niemniej jednak, moje wnioski dotyczące reakcji mogę podsumować jako „za mało, za późno”.

W związku z tym Komisja Śledcza zidentyfikowała szereg kluczowych wniosków, które mogą posłużyć do opracowania strategii reagowania na przyszłą pandemię. W sumie przedstawiam 19 kluczowych rekomendacji, które moim zdaniem zapewnią lepszą ochronę Wielkiej Brytanii w przypadku ewentualnej przyszłej pandemii i usprawnią proces podejmowania decyzji w sytuacjach kryzysowych.

Baronessa Hallett, przewodnicząca brytyjskiego dochodzenia w sprawie COVID-19

Zobacz raport w całości
Zobacz podsumowanie raportu ‘W skrócie’


Zalecenia

Departament Zdrowia (Irlandia Północna) powinien przywrócić rolę Głównego Lekarza Irlandii Północnej jako niezależną funkcję doradczą. Główny Lekarz Irlandii Północnej nie powinien pełnić funkcji kierowniczych w Departamencie Zdrowia (Irlandia Północna).

Rządowe Biuro ds. Nauki (GO-Science) powinno zwrócić się do rządów Szkocji, Walii i Irlandii Północnej z prośbą o wyznaczenie niewielkiej liczby przedstawicieli, którzy będą uczestniczyć w posiedzeniach Naukowej Grupy Doradczej ds. Sytuacji Nadzwyczajnych (SAGE) od samego początku każdego przyszłego stanu nadzwyczajnego.

Status tych przedstawicieli jako „uczestników” lub „obserwatorów” powinien zależeć od ich wiedzy specjalistycznej i powinien zostać ustalony przez SAGE.

Rządowe Biuro ds. Nauki (GO-Science) powinno opracować i prowadzić rejestr ekspertów z czterech krajów Wielkiej Brytanii, którzy byliby skłonni uczestniczyć w pracach naukowych grup doradczych, obejmujących szeroki zakres potencjalnych sytuacji kryzysowych.

W przypadku stanu zagrożenia cywilnego obejmującego cały system rządowy rząd Wielkiej Brytanii oraz administracje zdecentralizowane powinny rutynowo publikować, jak najszybciej, porady techniczne na tematy naukowe, ekonomiczne i społeczne, a także protokoły posiedzeń grup doradczych ekspertów – chyba że istnieją uzasadnione powody uniemożliwiające publikację, takie jak tajemnica handlowa, bezpieczeństwo osobiste lub narodowe, lub gdy obowiązuje tajemnica zawodowa dotycząca porady prawnej.

Rządowe Biuro ds. Nauki (GO-Science), rząd Szkocji, rząd Walii oraz Ministerstwo Zdrowia (Irlandia Północna) powinny opracować standardowe warunki mianowania dla wszystkich uczestników naukowych grup doradczych. Warunki te powinny obejmować:

  • jasność co do charakteru roli danej osoby i zakresu jej odpowiedzialności, a także prawdopodobnego zaangażowania czasowego;
  • płatności, w przypadku których zaangażowanie czasowe oznacza konieczność poświęcenia czasu poza swoją istotną rolą;
  • dostęp do usług wsparcia oraz dostęp do porad dotyczących bezpieczeństwa osobistego i online, wraz z procedurami zgłaszania konkretnych obaw.

Rząd Wielkiej Brytanii powinien wprowadzić w Anglii artykuł 1 Ustawy o równości z 2010 r., wdrażający obowiązek społeczno-ekonomiczny.

Zgromadzenie Irlandii Północnej i władze wykonawcze Irlandii Północnej powinny rozważyć wprowadzenie równoważnego przepisu w ramach art. 75 ustawy o Irlandii Północnej z 1998 r.

Rząd Wielkiej Brytanii powinien wprowadzić przepisy, które nadałyby ocenie skutków dla praw dziecka podstawę prawną w Anglii.

Władze Irlandii Północnej powinny rozważyć wprowadzenie podobnego przepisu.

Rządy Wielkiej Brytanii, Szkocji, Walii i Irlandii Północnej powinny uzgodnić ramy identyfikujące osoby, które byłyby najbardziej narażone na zakażenie i śmierć z powodu choroby, a także te, na które najprawdopodobniej negatywnie wpłyną wszelkie działania podjęte w odpowiedzi na przyszłą pandemię. Ramy te powinny określać konkretne kroki, które można podjąć w celu ograniczenia ryzyka dla tych osób.

Oceny wpływu na równość powinny stanowić część tych ram. Jeśli nie można ich przeprowadzić w czasie kryzysu narodowego, należy je przywrócić jak najszybciej.

Każdy rząd powinien uzgodnić i opublikować w swojej odpowiedzi na niniejszy raport, w jaki sposób zapewni uwzględnienie tych ram w procesie decyzyjnym w sytuacjach nadzwyczajnych, a także kto będzie odpowiedzialny za zadbanie o to, aby kwestie te pozostały brane pod uwagę w czasie kryzysu narodowego.

Władze wykonawcze Irlandii Północnej i rząd Wielkiej Brytanii (w razie potrzeby w porozumieniu z rządem Irlandii) powinny dokonać przeglądu struktur i delegowanych uprawnień rządu Irlandii Północnej, aby rozważyć:

  • upoważnienie Pierwszego Ministra i wicepremiera do wspólnego kierowania pracą innych ministrów i departamentów w sytuacji nadzwyczajnej;

  • upoważnienie Szefa Służby Cywilnej Irlandii Północnej w zakresie przydzielania urzędników do departamentów lub struktur reagowania kryzysowego w sytuacjach nadzwyczajnych; oraz

  • w jaki sposób decyzje, które zwykle wymagają zatwierdzenia przez ministra, zostaną podjęte w przypadku wystąpienia sytuacji nadzwyczajnej w trakcie zawieszenia porozumień o podziale władzy.

Rząd Wielkiej Brytanii i administracje zdecentralizowane powinny określić w przyszłych strategiach gotowości na pandemię (patrz Moduł 1 Raportu Komisji Śledczej, Zalecenie 4), w jaki sposób będzie wyglądało podejmowanie decyzji w przypadku przyszłej pandemii.

Powinno to obejmować przepisy dotyczące wykorzystania COBR jako początkowej struktury reagowania oraz określić sposób, w jaki rząd Wielkiej Brytanii i administracje zdecentralizowane przejdą z zarządzania pandemią za pośrednictwem COBR do zarządzania nią za pośrednictwem odrębnych ustaleń w każdym kraju, gdy stanie się jasne, że sytuacja nadzwyczajna będzie miała charakter długoterminowy.

Powinien on obejmować przepisy dotyczące długoterminowych struktur decyzyjnych w rządzie Wielkiej Brytanii, które będą obejmować:

  • grupa strategiczna, która będzie ustalać ogólne podejście do każdego etapu pandemii i podejmować decyzje dotyczące głównych interwencji (np. wejścia i wyjścia z lockdownu); oraz

  • grupa operacyjna, która będzie podejmować decyzje dotyczące wdrażania uzgodnionej strategii w trakcie pandemii.

Projekt tych struktur powinien obejmować zarys procedur podejmowania decyzji dla każdej grupy.

Strategia powinna zawierać wyraźne postanowienia dotyczące udziału rządu brytyjskiego w procesie decyzyjnym grup strategicznych i operacyjnych.

Powinna ona również przewidywać, że decyzje długoterminowe będą podejmowane przede wszystkim przez gabinety Wielkiej Brytanii, Szkocji i Walii oraz władzę wykonawczą Irlandii Północnej.

Grupy decyzyjne w każdym kraju powinny obejmować ministra odpowiedzialnego za reprezentowanie interesów grup wrażliwych. W rządzie Wielkiej Brytanii minister ds. kobiet i równości może być najwłaściwszym ministrem w tym zakresie.

Rząd Wielkiej Brytanii i administracje zdecentralizowane powinny ustanowić formalne ustalenia dotyczące obowiązków premiera i pierwszego ministra (a w Irlandii Północnej zastępcy pierwszego ministra), mające zastosowanie w przypadku ogólnokrajowego stanu nadzwyczajnego, gdyby urzędujący premier z jakiegokolwiek powodu nie był w stanie pełnić swoich obowiązków.

Reagowanie na przyszłe zagrożenia cywilne obejmujące cały system powinno być koordynowane za pośrednictwem centralnych zespołów zadaniowych w Wielkiej Brytanii, Szkocji, Walii i Irlandii Północnej, odpowiedzialnych za zlecanie i syntezę doradztwa, koordynację jednolitego obrazu danych oraz usprawnianie procesów decyzyjnych. W ramach przygotowań, rząd Wielkiej Brytanii i administracje zdecentralizowane powinny opracować procedury operacyjne dla tych zespołów zadaniowych, w tym między innymi określić kluczowe role niezbędne do ich funkcjonowania oraz sposób ich wyznaczania.

Rząd Wielkiej Brytanii powinien również określić rolę swojej grupy zadaniowej we wspieraniu procedur decyzyjnych w ramach struktur strategicznych i operacyjnych podejmujących decyzje.

Należy uwzględnić te ustalenia w przyszłych strategiach gotowości na pandemię (patrz Zalecenie 4 modułu 1 raportu komisji śledczej).

Biuro Wykonawcze powinno zmienić Kodeks Ministrów, nakładając na ministrów obowiązek zachowania poufności, który zabrania ujawniania indywidualnych poglądów ministrów wyrażanych podczas spotkań Komitetu Wykonawczego Irlandii Północnej.

Rząd Wielkiej Brytanii i administracje zdecentralizowane powinny opracować plany działań dotyczące zwiększenia dostępności komunikatów rządowych w czasie pandemii.

Co najmniej powinny one obejmować zapewnienie tłumaczeń konferencji prasowych rządu na brytyjski język migowy (oraz irlandzki język migowy w Irlandii Północnej) oraz tłumaczenie najważniejszych komunikatów na najczęściej używane języki w Wielkiej Brytanii.

Rząd Wielkiej Brytanii i administracje zdecentralizowane powinny zadbać o to, aby projekt procedury zatwierdzającej stał się standardowym procesem uchwalania istotnych i szeroko zakrojonych uprawnień w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak pandemia, w ramach podstawowych przepisów dotyczących zdrowia publicznego.

Każde odstępstwo od tej procedury powinno mieć charakter wyjątkowy, z jasnymi kryteriami i zabezpieczeniami zapobiegającymi omijaniu kontroli parlamentarnej. Zabezpieczenia te powinny obejmować:

  • „klauzule wygaśnięcia” dla rozporządzeń wydanych w drodze procedury zatwierdzającej, określające jasną datę wygaśnięcia, zazwyczaj w ciągu dwóch miesięcy; oraz

  • obowiązek składania przez ministrów co dwa miesiące sprawozdania swoim organom ustawodawczym z wykonywania uprawnień nadzwyczajnych.

Rząd Wielkiej Brytanii powinien dokonać przeglądu Ustawy o sytuacjach kryzysowych z 2004 r. w celu oceny jej potencjalnej roli w zarządzaniu przyszłymi sytuacjami kryzysowymi, w tym pandemiami, oraz ewentualnej możliwości jej wykorzystania jako tymczasowych ram reagowania kryzysowego do czasu uchwalenia bardziej szczegółowych przepisów wraz z odpowiednimi zabezpieczeniami parlamentarnymi.

Recenzja powinna:

  • zbadać warunki, w jakich można powołać się na ustawę o sytuacjach nadzwyczajnych z 2004 r. w przypadku zagrożenia zdrowia publicznego;

  • rozważyć wszelkie zmiany w zabezpieczeniach Ustawy, takie jak test potrójnego zamka lub ograniczenia czasowe, które uczyniłyby ją bardziej dostosowaną do pandemii; i

  • opracować jasne wytyczne dotyczące stosowania Ustawy w sytuacjach nadzwyczajnych, w tym podczas pandemii, aby uzasadnić jej stosowanie jako środka nadzwyczajnego przed uchwaleniem konkretnych przepisów – takich jak projekt ustawy dotyczący pandemii.

Rząd Wielkiej Brytanii, rząd Szkocji, rząd Walii i władze Irlandii Północnej powinny opracować portal internetowy, który będzie można wykorzystać w przyszłych sytuacjach kryzysowych. Portal ten będzie służył obywatelom do uzyskiwania dostępu do informacji o obowiązujących na ich obszarze ograniczeniach prawnych i wszelkich powiązanych wytycznych.

Portal powinien być łatwo dostępny, a jego zawartość napisana prostym i jednoznacznym językiem.

Rząd Wielkiej Brytanii powinien zgodnie ze standardową praktyką zaprosić administracje zdecentralizowane do wyznaczenia odpowiednich ministrów i urzędników, którzy będą uczestniczyć w posiedzeniach COBR w przypadku wystąpienia sytuacji nadzwyczajnych o charakterze cywilnym obejmujących cały system, które mogą mieć skutki dla całego Zjednoczonego Królestwa.

Chociaż relacje międzyrządowe powinny być ułatwiane poprzez COBR w początkowych miesiącach każdej przyszłej pandemii, rząd Wielkiej Brytanii i administracje zdecentralizowane powinny zapewnić utworzenie specjalnej, czteronarodowej struktury, dotyczącej reagowania na pandemię, w tym samym czasie, gdy następuje przejście od COBR do krajowych struktur decyzyjnych. Struktura ta powinna spotykać się regularnie w czasie pandemii i uczestniczyć w niej wszyscy szefowie rządów.

Ustalenia dotyczące spotkań czterech krajów powinny zostać uwzględnione w przyszłych strategiach gotowości na pandemię (patrz Zalecenie 4 Modułu 1 Raportu Komisji Śledczej).

Komisja śledcza otrzymała następujące odpowiedzi na raport z modułu 2 dotyczący kluczowych procesów decyzyjnych i zarządzania politycznego w Wielkiej Brytanii:

Rząd Wielkiej Brytanii

Rząd Szkocji 

Rząd walijski

Dyrektor Irlandii Północnej